{"id":295,"date":"2014-06-24T19:08:22","date_gmt":"2014-06-24T18:08:22","guid":{"rendered":"http:\/\/archeopressja.wordpress.com\/?p=295"},"modified":"2014-06-24T19:08:22","modified_gmt":"2014-06-24T18:08:22","slug":"archeologia-pierwszej-wojny-swiatowej-nie-pamiec-ludzka-a-pamiec-materii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/?p=295","title":{"rendered":"ARCHEOLOGIA PIERWSZEJ WOJNY \u015aWIATOWEJ: NIE-PAMI\u0118\u0106 LUDZKA A PAMI\u0118\u0106 MATERII"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n

We run afoul of things when we assume a demarcated, <\/strong><\/em><\/p>\n

disconnected past as the ontological starting point for what we do in the present. <\/strong><\/em><\/p>\n

Archaeology does not discover the past as it was; archaeologists work<\/strong><\/em><\/p>\n

with what has become of what was; what was, as it is always becoming.<\/strong><\/em><\/p>\n

(Olsen, Shanks, Webmoor i Witmore 2012: 6)<\/p>\n

 <\/p>\n

ARCHEOLOGIA JAKO ANTIDOTUM NA ZAPOMNIENIE I WANDALIZM. KU PRZYDROZ\u0307NYM LEKCJOM HISTORII NA TEMAT PIERWSZEJ WOJNY S\u0301WIATOWEJ (1914\u20132014)12 \u2013 STUDIUM PRZYPADKU PROJEKTU W TOKU*<\/strong><\/p>\n

\u201eSetki jes\u0301li nie tysia\u0328ce zrabowanych i zniszczonych pierwszowojennych grobo\u0301w i ziemianek pruskich i rosyjskich w Puszczy Bolimowskiej\u201d (1), \u201emarazm bolimowski\u201d (2), \u201eJebac\u0301 Niemco\u0301w\u201d (3) \u2013 te trzy cytaty stanowi\u0142y fundamentalne uzasadnienie potrzeby realizacji projektu odnosza\u0328cego sie\u0328 do statusu i kondycji s\u0301lado\u0301w pozosta\u0142ych po walkach z lat 1914\u2013 1915 nad Rawka\u0328. Za zasadniczy cel projektu uzna\u0142am stworzenie zaplecza edukacyjno- popularyzatorskiego w celu upowszechniania odrucho\u0301w troski o materialne pozosta\u0142os\u0301ci po przesz\u0142os\u0301ci (ze szczego\u0301lnym uwzgle\u0328dnieniem relikto\u0301w I wojny s\u0301wiatowej). Kolejnym, ro\u0301wnie istotnym celem by\u0142o da\u0328z\u0307enie do pog\u0142e\u0328biania i upowszechnienia wiedzy o z\u0142oz\u0307onos\u0301ci i wyja\u0328tkowos\u0301ci wydarzen\u0301 sprzed stu lat, w tym faktu, z\u0307e w walcza\u0328cych w trakcie wielkiej wojny (1914\u20131918) armiach az\u0307 oko\u0142o 1 400 000 z\u0307o\u0142nierzy by\u0142o polskiej narodowos\u0301ci \u2013 z czego ok. 500 000 zosta\u0142o zabitych. Efektem realizacji tych celo\u0301w jest przekazanie lokalnej \u00a0spo\u0142ecznos\u0301ci oraz innym potencjalnie zainteresowanym odbiorcom przyste\u0328pnej publikacji pt. Bitwa nad Rawka\u0328 i materialne po niej pozosta\u0142os\u0301ci oraz stworzenie (Zalewska, Kalin\u0301ski i Czarnecki 2014) siedmiu tablic informacyjnych, prezentuja\u0328cych tres\u0301ci na temat kontekstu pierwotnego wydarzen\u0301 sprzed stu lat, kto\u0301rych s\u0301lady, pomimo licznych proceso\u0301w wto\u0301rnych (podepozycyjnych i postdepozycyjnych) przetrwa\u0142y do naszych czaso\u0301w.<\/p>\n

Te materialne s\u0301lady, wraz z opisami i archiwalnymi ilustracjami sk\u0142adaja\u0328 sie\u0328 na cykl siedmiu Przydroz\u0307nych lekcji historii. Sa\u0328 to:<\/p>\n

Bolimo\u0301w \u2013 kos\u0301cio\u0301\u0142 S\u0301wie\u0328tej Anny \u2013 rynek bolimowski (tablica nr 1); <\/strong><\/p>\n

Cmentarz Wojenny w Bolimowskiej Wsi (tablica nr 2); <\/strong><\/p>\n

Cmentarz Wojenny w Wo\u0301lce \u0141asieckiej (tablica nr 3); <\/strong><\/p>\n

pozosta\u0142os\u0301ci niemieckiego zaplecza walk 1914\u20131915 (tablica nr 4);<\/strong><\/p>\n

s\u0301lady wojny pozycyjnej i z\u0307ycia w okopach rosyjskich i niemieckich (tablica nr 5); <\/strong><\/p>\n

pozosta\u0142os\u0301ci kratero\u0301w pominowych i wojny podziemnej (tablica nr 6); <\/strong><\/p>\n

Cmentarz Wojenny w Joachimowie Mogi\u0142ach (tablica nr 7). <\/strong><\/p>\n

Tablice te zostana\u0328 ustawione w setna\u0328 rocznice\u0328 'procesu pierwotnego’, w miejscach szczego\u0301lnie naznaczonych s\u0301ladami wydarzen\u0301, kto\u0301re mia\u0142y miejsce mie\u0328dzy paz\u0301dziernikiem 1914 i lipcem 1915 roku nad Rawka\u0328.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n

Motywacja\u0328 do podje\u0328cia tego typu dzia\u0142an\u0301 by\u0142o za\u0142oz\u0307enie, z\u0307e archeologia ma szanse\u0328 (i obowia\u0328zek), by stac\u0301 sie\u0328 instytucja\u0328 i kulturowej, kto\u0301ra odzyskuje utracone przedmioty i nieuz\u0307ywane informacje z przesz\u0142os\u0301ci, tworza\u0328c waz\u0307na\u0328 s\u0301ciez\u0307ke\u0328 powrotu od kulturowego zapominania do pamie\u0328ci kulturowej.<\/strong><\/p>\n

W skali archeologii polskiej i niemieckiej, kto\u0301rym towarzyszy marginalizowanie materialnych pozosta\u0142os\u0301ci dwudziestowiecznych konflikto\u0301w, potraktowanie jako istotnego przedmiotu badan\u0301 archeologii materialnych relikto\u0301w Wielkiej Wojny moz\u0307e sie\u0328 przyczynic\u0301 do zdje\u0328cia z nich odium \u201eniewygodnych\u201d, a przez to dotychczas niedostrzeganych, niedocenianych i nieotoczonych troska\u0328. Rzadko poddaje sie\u0328 refleksji m.in. obowia\u0328zuja\u0328ce dawniej i dzis\u0301 zasady grobownictwa wojennego na terenie dzisiejszej Polski oraz ich (takz\u0307e materialne) naste\u0328pstwa. W trakcie realizacji wyjs\u0301ciowych za\u0142oz\u0307en\u0301 grobownictwa wojennego (w pierwszych dekadach XX wieku) poleg\u0142ych z\u0307o\u0142nierzy stron przeciwnych z zasady traktowano tak samo, czyli jak w\u0142asnych i chowano obok siebie (Pa\u0142osz 2012). Naste\u0328pstwa materialne tej bezprecedensowej sytuacji, kto\u0301ra na taka\u0328 skale\u0328 nie zaistnia\u0142a nigdy wczes\u0301niej \u00a0ani tym bardziej nigdy po\u0301z\u0301niej, czyli w kolejnych ogo\u0301lnoeuropejskich konfliktach, sa\u0328 wcia\u0328z\u0307 uchwytne. Wie\u0328kszos\u0301c\u0301 luk w wiedzy na temat wydarzen\u0301 wojennych odnosi sie\u0328 do zdarzen\u0301, kto\u0301re mia\u0142y miejsce na froncie wschodnim w latach 1914\u20131915.<\/p>\n

Niewiedza i zapomnienie skutkuja\u0328 wieloma przeoczeniami, niedomo\u0301wieniami, b\u0142e\u0328dnymi za\u0142oz\u0307eniami i nieetycznymi zachowaniami, z kto\u0301rymi konfrontowane sa\u0328 aktualnie materialne pozosta\u0142os\u0301ci po wydarzeniach w znacza\u0328cym stopniu wypartych z przestrzeni publicznej i z pamie\u0328ci Polako\u0301w, Rosjan i Niemco\u0301w oraz reszty s\u0301wiata.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n

Archeologia, co przez realizacje\u0328 projektu staram sie\u0328 wykazac\u0301, ma ogromny potencja\u0142 czynienia znacza\u0328cymi (poznawczo i spo\u0142ecznie) i przez to potencjalnie bliz\u0307szymi (bo zrozumia\u0142ymi) ro\u0301wniez\u0307 pozostaja\u0328cych in situ s\u0301lado\u0301w dzia\u0142an\u0301 zbrojnych i ro\u0301z\u0307nego typu (re)prezentacji wydarzen\u0301 sprzed stu lat. Sprzyja temu otwartos\u0301c\u0301 na inspiracje i wnioski p\u0142yna\u0328ce zaro\u0301wno z opisanej wyz\u0307ej metodologii community archaeology, jak i z archeologii konfliktu (conflict archaeology (5)). Ich aplikacja, w po\u0142a\u0328czeniu z autorska\u0328 forma\u0328 dzia\u0142an\u0301 edukacyjnych i popularyzatorskich (tj. Przydroz\u0307nych Lekcji Historii), kto\u0301ra jak mam nadzieje\u0328 odpowiada standardom edukacyjnym krzewienia efektywnego modelu aktywnego uczestnictwa w kulturze, moz\u0307e przyczynic\u0301 sie\u0328 do korzystnej zmiany w zakresie propagowania postaw opartych na zrozumieniu i szacunku dla materialnych pozosta\u0142os\u0301ci przesz\u0142os\u0301ci.<\/p>\n

O potrzebie takich dzia\u0142an\u0301 przekonuja\u0328 mie\u0328dzy innymi cia\u0328g\u0142e akty wandalizmu wobec pocho\u0301wko\u0301w i cmentarzy z I wojny na terenie gminy Bolimo\u0301w, traktowanie les\u0301nych kratero\u0301w pominowych jako nielegalnych wysypisk s\u0301mieci oraz nasilaja\u0328cy sie\u0328 ostatnim czasie proceder tzw. \u201eczarnej archeologii\u201d (czyli rabunkowego, grabiez\u0307czego traktowania obiekto\u0301w z I wojny s\u0301wiatowej takich jak transzeje, ziemianki, a nawet pocho\u0301wki z\u0307o\u0142nierzy). Takie zachowania kontrastuja\u0328 z aktualnym stosunkiem do materialnych s\u0301lado\u0301w Wielkiej Wojny na innych odcinkach by\u0142ego frontu, zw\u0142aszcza zachodniego. Otaczaniu ich troska\u0328, poddawaniu konserwacji czy muzealizacji sprzyja opinia (coraz zreszta\u0328 powszechniejsza ws\u0301ro\u0301d archeologo\u0301w brytyjskich, francuskich, belgijskich czy w\u0142oskich), z\u0307e \u201ez\u0307aden inny przedmiot badan\u0301 archeologii nie jest tak poruszaja\u0328co antropologiczny jak Wielka Wojna i inne konflikty XX wieku\u201d (Saunders 2012) (6).<\/p>\n

Choc\u0301 brzmi to niepokoja\u0328co, warto z powaga\u0328 potraktowac\u0301 diagnoze\u0328, z\u0307e nasza refleksja nad tym, co z wojen pozosta\u0142o ma potencja\u0142 \u0142a\u0328czeniaro\u0301z\u0307noczasowych pokolen\u0301 i narodo\u0301w oraz ro\u0301z\u0307nych podmioto\u0301w, mie\u0328dzy innymi naukowco\u0301w, studento\u0301w, osoby zwiedzaja\u0328ce pola bitewne oraz wszystkich, kto\u0301rzy pragna\u0328 zrozumiec\u0301 straty i wysi\u0142ki ludzkie, sk\u0142adaja\u0328ce sie\u0328 na tworzenie s\u0301wiata, w kto\u0301rym z\u0307yjemy. Na zachodzie Europy, s\u0142usznie i szeroko eksponowany jest fakt, z\u0307e archeologia konfliktu, w tym archeologia pierwszej wojny s\u0301wiatowej ma istotny i znacza\u0328cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie s\u0301wiadomos\u0301ci spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Tymczasem na terenie dzisiejszej Polski aktualizowanie relikto\u0301w i \u201ekrajobrazo\u0301w upamie\u0328tnien\u0301\u201d Niemco\u0301w, Rosjan i Polako\u0301w, kto\u0301rzy tu walczyli, jest problematyczne. Na przyk\u0142ad podejmowane dotychczas w gminie Bolimo\u0301w pro\u0301by maja\u0328ce na celu uchronienie przed zniszczeniem materialnych relikto\u0301w Wielkiej Wojny by\u0142y ma\u0142o skuteczne (zob. Zalewska 2013a: 41\u201342). Na obszarze, kto\u0301ry sto lat temu stanowi\u0142 jedna\u0328 z kluczowych scen teatru pierwszowojennego (ustanawiaja\u0328c mie\u0328dzy innymi w\u0142as\u0301nie w rejonie Rawki i Bzury obszar inicjacji uz\u0307ycia broni chemicznej) dzis\u0301 zapanowa\u0142 \u201emarazm\u201d poznawczy i kulturowy. Analiza przyczyn takiej sytuacji wymaga odre\u0328bnych badan\u0301, a pro\u0301ba zmierzenia sie\u0328 z nimi by\u0142a moz\u0307liwa wy\u0142a\u0328cznie dzie\u0328ki samozaparciu i finansowemu wsparciu Fundacji Wspo\u0301\u0142pracy Polsko-Niemieckiej, gdyz\u0307 w\u0142adze lokalne dopiero nabieraja\u0328 przekonania o istotnos\u0301ci ro\u0301wniez\u0307 kulturowego (historycznego) potencja\u0142u krajobrazu, w kto\u0301rym funkcjonuja\u0328.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n

Istotnym potencjalnym naste\u0328pstwem realizacji projektu pt. Archeologia jako antidotum na zapomnienie i wandalizm jest moz\u0307liwos\u0301c\u0301 przekucia tego co doraz\u0301ne (zw\u0142aszcza jubileuszowego zainteresowania Wielka\u0328 Wojna\u0328) w trwa\u0142e pozytywne zmiany w kwestii s\u0301wiadomos\u0301ci i wraz\u0307liwos\u0301ci historycznej. Moz\u0307e to zwie\u0328kszyc\u0301 szanse na (prze)trwanie pozosta\u0142ych do naszych czaso\u0301w relikto\u0301w.<\/strong> Jednoczes\u0301nie zak\u0142adam, z\u0307e realizacja z czynnym udzia\u0142em archeologii autorskiego programu Przydroz\u0307ne lekcje historii (na aktualnym etapie \u2013 w odniesieniu do pierwszej wojny s\u0301wiatowej i jej naste\u0328pstw) moz\u0307e przyczynic\u0301 sie\u0328 do uczynienia przesz\u0142os\u0301ci bliz\u0307sza\u0328, istotniejsza\u0328, pouczaja\u0328ca\u0328, a przysz\u0142os\u0301ci bardziej refleksyjna\u0328 i zainteresowana\u0328 fenomenem trwania ludzi (w tym pamie\u0328ci o tych, kto\u0301rzy odeszli) obok rzeczy, przez rzeczy i dzie\u0328ki rzeczom.
\nNa aktualnym etapie moz\u0307na stwierdzic\u0301, z\u0307e w ramach projektu Archeologia jako antidotum na zapomnienie i wandalizm podje\u0328te zosta\u0142y wszelkie moz\u0307liwe dzia\u0142ania, kto\u0301re przyczyni\u0142y sie\u0328 ba\u0328dz\u0301 przyczyniac\u0301 sie\u0328 be\u0328da\u0328 do:<\/p>\n

\u2212 pog\u0142e\u0328bienie wiedzy na temat statusu i potencja\u0142u materialnych pozosta\u0142os\u0301ci po Wielkiej Wojnie ws\u0301ro\u0301d ludnos\u0301ci lokalnej (sta\u0328d pomys\u0142 realizacja wyk\u0142ado\u0301w otwartych np. Pierwsza wojna s\u0301wiatowa nad Rawka\u0328 i Bzura\u0328. TO by\u0142o w\u0142as\u0301nie TU!, prelekcji na przyk\u0142ad Archeologa pierwszej wojny s\u0301wiatowej oraz moderowanych dyskusji na \u00a0nprzyk\u0142ad(Nie)pamie\u0328c\u0301 ludzka versus pamie\u0328c\u0301 materii)<\/p>\n

\u2212 \u00a0opracowanie w paradygmacie \u201earcheologii wspo\u0301lnotowej\u201d prototypowych rozwia\u0328zan\u0301 modeli pomocy dydaktycznych pore\u0328cznych w przywracaniu pamie\u0328ci o wydarzeniach sprzed stu lat, wprost odnosza\u0328cych sie\u0328 do materialnych nos\u0301niko\u0301w wiedzy znaczen\u0301 i pamie\u0328ci o Wielkiej Wojnie;<\/p>\n

\u2212 \u00a0rozpoznanie nastawienia do i stanu wiedzy na temat materialnych pozosta\u0142os\u0301ci po konflikcie sprzed stu lat ws\u0301ro\u0301d lokalnej ludnos\u0301ci oraz wdroz\u0307enie dostosowanych do tego praktyk uspo\u0142eczniania pobudzaja\u0328cych motywacje\u0328 i wole\u0328 troski o te pozosta\u0142os\u0301ci (sta\u0328d m.in. pro\u0301ba wspo\u0301lnotowych dzia\u0142an\u0301 maja\u0328cych na celu delimitacje\u0328 i zabezpieczenie najbardziej naraz\u0307onych na zniszczenie obiekto\u0301w, w tym skierowane do lokalnej m\u0142odziez\u0307y warsztaty pt. Troska o cmentarz w Bolimowskiej Wsi.<\/p>\n

POWY\u017bSZY\u00a0\u00a0TEKST JEST FRAGMENTEM ARTYKU\u0141U:<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n
\n

Zalewska Anna, 2014, PROSPO\u0141ECZNA, PARTYCYPACYJNA I \u201eWSPO\u0301LNOTOWA\u201d ARCHEOLOGIA BLISKIEJ PRZESZ\u0141OS\u0301CI JAKO SPOSO\u0301B NA NADAWANIE SENSU TRWANIU (LUDZI I RZECZY) ORAZ JAKO ANTIDOTUM NA NIEDOSTATKI WIEDZYI TRYWIALIZACJE\u0328 PRZESZ\u0141OS\u0301CI,<\/p>\n

w: „Studia Humanistyczne” (w druku)<\/p>\n

 <\/p>\n

przypisy:<\/p>\n

*\u00a0Projekt pod tym tytu\u0142em (nr 00560\/2013\/TM) realizowany jest aktualnie pod patronatem Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, dzie\u0328ki dofinansowaniu Fundacji Wspo\u0301\u0142pracy Polsko- Niemieckiej. Pomys\u0142odawczynia\u0328 i kierownikiem projektu jest autorka niniejszego artyku\u0142u.<\/p>\n

1. \u00a0Opinia fascynata historii I wojny s\u0301wiatowej, poruszonego niszczycielskimi rezultatami nasilaja\u0328cych sie\u0328 w sposo\u0301b radykalny w ostatnim czasie grabiez\u0307czych dzia\u0142an\u0301 poszukiwaczy militario\u0301w w Puszczy Bolimowskiej, a zw\u0142aszcza na obszarze atako\u0301w gazowych 1914\u20131915.<\/p>\n

2. Okres\u0301lenie zawarte na stronie \u201eStowarzyszenia Inicjatywa Ziemi Bolimowskiej\u201d charakteryzuja\u0328ce spo\u0142eczno- polityczne t\u0142o zalegania materialnych relikto\u0301w I wojny s\u0301wiatowej i (nie)pamie\u0328ci znaczenia wydarzen\u0301 sprzed 100 lat, za: www.bolimow.com.pl\/news.html (doste\u0328p 1 VIII 2013).<\/p>\n

3. Napis na jednym z epitafio\u0301w na relatywnie dobrze utrzymanym (abstrahuja\u0328c od stopnia zniszczenia niepoddawanych konserwacji piaskowych p\u0142yt nagrobnych) cmentarzu w Bolimowskiej Wsi, gdzie pochowani sa\u0328 obok siebie z\u0307o\u0142nierze niemieccy, rosyjscy i ci, o polsko brzmia\u0328cych nazwiskach, polegli w latach 1914\u20131915.<\/p>\n

4. Od dekady moz\u0307na zaobserwowac\u0301 co najmniej dwutorowy rozwo\u0301j subdyscypliny archeologii okres\u0301lanej mianem conflict archaeology, por. Scott 2011; Saunders 2004.<\/p>\n

5. Co szczego\u0301lnie ciekawe, autor tej opinii Nicholas J. Saunders (2007, 2012), zajmuja\u0328cy sie\u0328 zw\u0142aszcza archeologia\u0328 pierwszej wojny s\u0301wiatowej podkres\u0301la tez\u0307, z\u0307e za archeologie\u0328 warto uznac\u0301 ro\u0301wniez\u0307 odk\u0142adaja\u0328ce sie\u0328 dzis\u0301 tj. na naszych oczach warstwy \u2013 nie tylko w postaci fizycznych pozosta\u0142os\u0301ci zniszczen\u0301, lecz ro\u0301wniez\u0307 w formie nowych i odnawianych pomniko\u0301w oraz krajobrazo\u0301w upamie\u0328tnienia, nowych muzeologicznych nawia\u0328zan\u0301 do konfliktu, medialnej polityki prezentacji wojny, koncepcji na temat dziedzictwa wojennego oraz rozwijaja\u0328cego sie\u0328 przemys\u0142u turystyki zwia\u0328zanej z miejscami konflikto\u0301w.<\/p>\n

\"Image\"<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n\t<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We run afoul of things when we assume a demarcated, disconnected past as the ontological starting point for what we do in the present. Archaeology does not discover the past as it was; archaeologists work with what has become of what was; what was, as it is always becoming. (Olsen, Shanks, Webmoor i Witmore 2012: […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/295\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}