{"id":127,"date":"2014-03-28T14:04:47","date_gmt":"2014-03-28T13:04:47","guid":{"rendered":"http:\/\/archeopressja.wordpress.com\/?p=127"},"modified":"2014-03-28T14:04:47","modified_gmt":"2014-03-28T13:04:47","slug":"127","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/?p=127","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"

PIERWSZA WOJNA \u015aWIATOWA NAD RAWK\u0104 (1914-1915)<\/strong>
\n PRZYDRO\u017bNE LEKCJE HISTORII\u00a0 W STULETNI\u0104 ROCZNIC\u0118 WYBUCHU WIELKIEJ\u00a0 WOJNY.<\/strong><\/p>\n

Pierwsza Wojna \u015awiatowa na naszym froncie: walki nad Rawk\u0105 1914-1915.<\/p>\n

\u201eNie nasza wojna\u201d – tak o Pierwszej Wojnie \u015awiatowej wci\u0105\u017c my\u015bli wielu Polak\u00f3w, m\u0142odszych i starszych, r\u00f3wnie\u017c tych z tytu\u0142ami naukowymi i na stanowiskach. Niewielu wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi u\u015bwiadamia sobie, \u017ce w latach 1914 -18, na wszystkich frontach wojny europejskiej (jak przed stu laty nazywano wydarzenia, kt\u00f3rych bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 okrzykni\u0119to zamach w Sarajewie z 28 czerwca 1914 roku) zaanga\u017cowanych by\u0142o czynnie wielu naszych rodak\u00f3w.<\/p>\n

Mimo, i\u017c Polska nie mia\u0142a w\u00f3wczas niepodleg\u0142o\u015bci i pa\u0144stwowo\u015bci, b\u0119d\u0105c pod rozbiorami Austro- W\u0119gier, Rosji i Niemiec, to w sumie, w wojnie tej wzi\u0119\u0142o czynny udzia\u0142 oko\u0142o 3 mln Polak\u00f3w. <\/strong><\/p>\n

Byli to \u017co\u0142nierze zmobilizowani do armii zaborc\u00f3w, ale te\u017c ochotnicy, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105c na obczy\u017anie we Francji, czy USA zg\u0142osili si\u0119 do szereg\u00f3w wojsk Entanty.
\nW sumie, wojna 1914-1918 poch\u0142on\u0119\u0142a\u00a0 miliony istnie\u0144 ludzkich. Udzia\u0142 w niej Polski i Polak\u00f3w jest oczywisty, a mimo to zapomniany. Przyczyn tego jest wiele .<\/p>\n

My potomkowie \u017co\u0142nierzy bior\u0105cych bezpo\u015bredni udzia\u0142 w tamtych walkach oraz tych, kt\u00f3rym wojna da\u0142a si\u0119 bardzo odczu\u0107 na wiele sposob\u00f3w, wci\u0105\u017c nie zdo\u0142ali\u015bmy precyzyjnie wyliczy\u0107 liczby poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy narodowo\u015bci polskiej oraz okre\u015bli\u0107 jak wielki wp\u0142yw dzia\u0142ania wojenne wywar\u0142y na mieszka\u0144cach obj\u0119tych dzia\u0142aniami wojennymi.
\nPrzyjmuje si\u0119 aktualnie, \u017ce w czasie Pierwszej Wojny \u015awiatowej, zgin\u0119\u0142o od 500 do 800 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy narodowo\u015bci polskiej.<\/strong><\/p>\n

Byli to g\u0142\u00f3wnie, mieszka\u0144cy ziem polskich – w granicach Rzeczpospolitej z 1923 roku. Liczebnie, por\u00f3wnywalne straty ponie\u015bli w tej wojnie obywatele Wysp Brytyjskich, o kt\u00f3rych waleczno\u015bci i wytrwa\u0142o\u015bci do dzi\u015b \u017cywa jest wdzi\u0119czna pami\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych nam. Jednocze\u015bnie do dzi\u015b dnia wielu rodzinom towarzysz\u0105 wspomnienia tego, z jak wielkim wysi\u0142kiem uporem podejmowane by\u0142y pr\u00f3by powrotu do normalno\u015bci w miejscach w kt\u00f3rych front wschodni zniszczy\u0142 niemal wszystko. Dzi\u015b na przyk\u0142ad, ponad 80 letnia mieszkanka Woli Szyd\u0142owieckiej wspomina, \u017ce gdy Jej Dziadkowie po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych wr\u00f3cili do swych domostw, zastali tam jedynie wyrwy w ziemi i zgliszcza. Ziarna zb\u00f3\u017c, kt\u00f3re m\u0105dry, przezorny i patrz\u0105cy oczami wyobra\u017ani w przysz\u0142o\u015b\u0107 gospodarz zakopa\u0142 w jamach zasobowych, \u201eby by\u0142o od czego zacz\u0105\u0107\u201d zosta\u0142y wykopane, dom i zagroda, by\u0142y ca\u0142kowicie rozebrane. Ich fragmenty stanowi\u0142y elementy ziemianek i transzei, kt\u00f3re \u017co\u0142nierze wybudowali by przetrwa\u0107 zn\u00f3j walk.<\/p>\n

Wielka Wojna\u00a0 zapisa\u0142a si\u0119 dotkliwie nie tylko w pami\u0119ci \u017co\u0142nierzy, ale i cywil\u00f3w. To tylko jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Pierwsza Wojna \u015awiatowa zyska\u0142a miano \u201ewojny totalnej\u201d. Toczy\u0142a si\u0119 ona na ziemi, pod ziemi\u0105, w powietrzu, na morzach i oceanach. Ucierpieli w niej ludzie (\u017co\u0142nierze i cywile) oraz setki tysi\u0119cy zwierz\u0105t (np. koni, masowo anga\u017cowanych jako si\u0142a poci\u0105gowa, zwierz\u0105t hodowlanych i domowych oraz dzika zwierzyna le\u015bna) i miliardy ro\u015blin.<\/p>\n

Nie spos\u00f3b dzi\u015b dokona\u0107 ca\u0142kowitego bilansu strat, mo\u017cna jednak przyj\u0105\u0107, \u017ce by\u0142a to wojna prze\u0142omowa. By\u0142a to wojna rozpoczynaj\u0105ca \u201estulecia zag\u0142ady\u201d (jak okre\u015bli\u0142 XX wiek Jerzy W. Borejsza).<\/strong><\/p>\n

Jednocze\u015bnie, przyczyny i okoliczno\u015bci wybuchu Wielkiej Wojny wci\u0105\u017c postrzegane s\u0105 przez historyk\u00f3w, jako jeden z bardziej nieoczywistych i z\u0142o\u017conych moment\u00f3w w dziejach stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.
\nMimo okrutnej wyj\u0105tkowo\u015bci tego konfliktu, wojna ta wci\u0105\u017c wydaje si\u0119 przez Polak\u00f3w pomijana. Tymczasem, niezmiennie warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad jej wp\u0142ywem na wiek XX, na spo\u0142eczne i kulturowe przemiany jakie dokona\u0142y si\u0119 w jej efekcie, cz\u0119sto te\u017c za jej kulisami oraz na zmiany polityczne, kt\u00f3re by\u0142y nast\u0119pstwem podpisania Traktatu Wersalskiego, uznawanego za formalne zako\u0144czenie wojny.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Tu i teraz:<\/strong><\/p>\n

Finalizujemy w\u0142a\u015bnie prace nad publikacj\u0105, w kt\u00f3rej staramy si\u0119 odnie\u015b\u0107 do Wielkiej Wojny po stu latach, chcemy wyj\u015b\u0107 od tego, co po wojnie do naszych czas\u00f3w pozosta\u0142o w sensie materialnym.
\nGdy zdecydowa\u0142am si\u0119 i\u015b\u0107 tropem potencjalnych odpowiedzi na pytanie, kt\u00f3re znakomicie zawiera si\u0119 w tym wyartyku\u0142owanym przez Tim Ingolda:<\/strong><\/p>\n

\u201eDlaczego uznajemy warto\u015b\u0107 wy\u0142\u0105cznie \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych odrzucaj\u0105c \u015bwiadectwo ziemi, po kt\u00f3rej st\u0105pamy, nieustannie zmieniaj\u0105cego si\u0119 niebosk\u0142onu, g\u00f3r i rzek, ska\u0142 i drzew, dom\u00f3w, w kt\u00f3rych mieszkamy i narz\u0119dzi, kt\u00f3rych u\u017cywamy, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o niezliczonych towarzyszach, tak ludzi jak i zwierz\u0105t, z kt\u00f3rymi dzielimy nasze \u017cycie?
\nS\u0105 przecie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em nieustannej inspiracji, stawiaj\u0105 nam wyzwania i przemawiaj\u0105 do nas. Je\u015bli naszym nadrz\u0119dnym celem jest odczytywanie i rozumienie \u015bwiata, a uwa\u017cam, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie by\u0107 powinno, to przeznaczeniem tekst\u00f3w winno by\u0107 wzbogacanie owego zrozumienia tak aby\u015bmy mogli lepiej wykorzystywa\u0107 i reagowa\u0107 na to co \u015bwiat stara si\u0119 nam przekaza\u0107.\u201d (2011)<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 – na mojej \u015bcie\u017cce i w moich poszukianiach „\u015bwiadectw ziemi”\u00a0 zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107, rzeczy, zjawiska, resztki, \u015blady, ale tak\u017ce inni Ludzie na nie uwra\u017cliwieni.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

To dzi\u0119ki nim wszystkim, odwa\u017cy\u0142am si\u0119 sfinalizowa\u0107 pewne staaare pomys\u0142y.
\nJednym z tych pomys\u0142\u00f3w s\u0105 przydro\u017cne lekcje historii, dostrzegam je, ucz\u0119 si\u0119 z nich i chc\u0119 si\u0119 nimi podzieli\u0107 poprzez zwr\u00f3cenie na nie uwagi innym.<\/p>\n

St\u0105d pomys\u0142 na \u00a0 upublicznienie\u00a0 Przydro\u017cnych lekcji historii Wielkiej Wojny nad Rawk\u0105 (1914-1915).<\/strong>\u00a0<\/em>Jest to zadanie bardziej z\u0142o\u017cone, ni\u017c wyj\u015bciowo zak\u0142ada\u0142am, g\u0142ownie ze wzgl\u0119du na nieodgadniono\u015b\u0107\u00a0 hmmm 'cech wolincjonalnych’\u00a0 r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w w kt\u00f3rych gestii s\u0105 bogate w lekcje obszary.<\/p>\n

Staranie o to, by\u00a0 idea wesz\u0142a w \u017cycie przynios\u0142o kontakt z m\u0105drymi i \u017cyczliwymi Lud\u017ami i Rezeczami, razem staramy si\u0119\u00a0 wychodzi\u0107 od tego, co po przesz\u0142o\u015bci pozosta\u0142o a w tym konkretnym projekcie – co po\u00a0 tej pierwszej, enigmatycznej, totalnej, samob\u00f3jczej wojnie wojnie pozosta\u0142o do naszych czas\u00f3w w sensie dos\u0142ownym, fizycznym.<\/p>\n

Tu: Poszukujemy odpowiedzi, na pytanie o to, co si\u0119 tu wydarzy\u0142o w r\u00f3\u017cnego rodzaju \u017ar\u00f3d\u0142ach.<\/p>\n

Teraz: Staramy si\u0119 dociec, tego, ze \u015bladami jakich wydarze\u0144 mamy tu do czynienia. To specyficzne podej\u015bcie. Nie dostarczy ono z pewno\u015bci\u0105 odpowiedzi na wszystkie nurtuj\u0105ce wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka pytania, jakie mo\u017cna sobie postawi\u0107 w kontek\u015bcie \u201esamob\u00f3jstwa Europy\u201d. Takim epitetem okre\u015bli\u0142 Pierwsz\u0105 Wojn\u0119 znakomity historyk Jerzy Chwalba, kt\u00f3rego prac\u0119 pod takim w\u0142a\u015bnie tytu\u0142em polecam tym, kt\u00f3rzy chc\u0105 pozna\u0107 szersze t\u0142o wydarze\u0144 kt\u00f3rych integralny element stanowi\u0142o cierpienie mieszka\u0144c\u00f3w ziem na kt\u00f3rych dosz\u0142o do walk oraz samych tych ziem, ze wszystkim co na nich trwa(\u0142o).<\/p>\n

Varia – urywki my\u015bli…
\nNasi Rodacy – cz\u0119sto niestety gin\u0119li w bratob\u00f3jczych starciach. Na r\u00f3wni z Niemcami, Rosjanami, czy pod drugiej zachodniej stornie frontu ,z Belgami, Anglikami, Francuzami.. a nawet Japo\u0144czykami – wzi\u0119li oni udzia\u0142 w okropnym \u201esamob\u00f3jstwie Europy\u201d. Japo\u0144czyk\u00f3w przywo\u0142ujemy tu dlatego, \u017ce mimo ich skromnego liczebnie udzia\u0142u, pami\u0119\u0107 o ich ofiarno\u015bci, o liczbie poleg\u0142ych jest do dzi\u015b doceniana i eksponowana. Oczywi\u015bcie nie powinni\u015bmy umniejsza\u0107 udzia\u0142u innych narodowo\u015bci w Wielkiej Wojnie, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do liczb poleg\u0142ych, czy do stosunku zaanga\u017cowanych si\u0142 wzgl\u0119dem populacji. Nie o to nam chodzi. Niniejsza publikacja ma na celu zasugerowanie Czytelnikowi, \u017ce pomimo, \u017ce o wojnie 1914-1918 ma\u0142o si\u0119 w Polsce dotychczas m\u00f3wi\u0142o, \u017ce traktowa\u0142o si\u0119 j\u0105 jako nie pa\u0144stwow\u0105 (poniewa\u017c nasza pa\u0144stwowo\u015b\u0107 zosta\u0142a odzyskana dopiero w jej ogniu \u2013 mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie poprzez udzia\u0142 w niej \u017co\u0142nierzy walcz\u0105cych nad Rawk\u0105) \u2013 ta wojna jest i pozostanie istotnym elementem Naszej Historii i historii ziemi na kt\u00f3rej dzi\u015b \u017cyjemy. Jedyne co mo\u017cemy dla tamtych \u017co\u0142nierzy i dla nas samych zrobi\u0107, to przywr\u00f3ci\u0107 ich pami\u0119ci Polak\u00f3w ciesz\u0105cych si\u0119 wolno\u015bci\u0105 w 100 lat po ich zmaganiach o kolejny dzie\u0144 \u017cycia, o prze-trwanie kolejnego ataku, wreszcie o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tak\u017ce nasz\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie finalizujemy –\u00a0 jest elementem pilota\u017cowych Przydro\u017cnych Lekcji Historii, programu przywracaj\u0105cego pami\u0119\u0107 o naszej, osobistej lub wsp\u00f3lnej historii, o naszej codziennej \u0142\u0105czno\u015bci z przesz\u0142o\u015bci\u0105, o naszej powinno\u015bci dbania o to, o co inni walczyli, o co si\u0119 modlili, o co si\u0119 troszczyli, na co patrzyli innymi ni\u017c nasze oczami. W czym znajdowali sens \u017cycia, cz\u0119sto trudny, bolesny, nie zrozumia\u0142y dla innych.
\nPoszukajmy w\u0142asnych sens\u00f3w wok\u00f3\u0142 nas \u2013 otw\u00f3rzmy si\u0119 na przydro\u017cne lekcje.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pozw\u00f3lmy krajobrazowi, zagubionym mogi\u0142om, cmentarzom, zabytkom, zag\u0142\u0119bieniom w ziemi, ukrytym przed czasem i lud\u017ami od\u0142amkom szrapneli i granat\u00f3w, nie\u015bmiertenikom, klamrom, \u0142y\u017ckom, mena\u017ckom – opowiedzie\u0107 nam nasz\u0105 Histori\u0119. Nie niszczmy ich, nie wydobywajmy ich bezmy\u015blnie z ziemi. Pozw\u00f3lmy im trwa\u0107! Pozw\u00f3lmy, by ich przekaz sta\u0142 si\u0119 lepiej s\u0142yszalny, bardziej zrozumia\u0142y \u2013 jako wzmocniony tre\u015bci\u0105 zawart\u0105 na kartach pami\u0119tnik\u00f3w, ksi\u0105g pu\u0142kowych, instrukcji polowych, kart pocztowych, polowych gazetek i innych archiwalnych. Pozw\u00f3lmy, by obrazy utrwalone na rysunkach i zdj\u0119ciach frontowych, na widok\u00f3wkach wojennych, w gazetach z tamtych czas\u00f3w (kt\u00f3re rozpisywa\u0142y si\u0119 na temat krwawych walk nad Rawk\u0105 od Skierniewic i Warszawy po Neuchetell i Nowy York) jeszcze raz przem\u00f3wi\u0142y do \u017cywych. By sta\u0142y si\u0119 przestrog\u0105 przed hekatomb\u0105 wojny. Pozw\u00f3lmy, by znowu sta\u0142y si\u0119 sprawcze i by zdo\u0142a\u0142y by\u0107 sprawcze w przysz\u0142o\u015bci \u2013 jako zabezpieczone przed niepami\u0119ci\u0105, egoizmem i czasem. Zechciejmy ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w t\u0105 lekcj\u0119, w t\u0105 opowie\u015b\u0107 rzeczy, miejsc, obraz\u00f3w, archiwali\u00f3w \u2013 to jedyne co nam zosta\u0142o.
\nNaoczni \u015bwiadkowie ludzcy tamtych wydarze\u0144 ju\u017c odeszli. <\/strong><\/p>\n

Ci po-zostali, niemi, ale wci\u0105\u017c bardziej lub mniej wymowni \u015bwiadkowie przesz\u0142o\u015bci, wci\u0105\u017c mog\u0105 da\u0107 nam lekcj\u0119 na temat(czy tego chcieli nasi przodkowie, czy nie; czy tego chcemy dzisiaj, czy te\u017c nie) – to\u00a0 niestety naszego frontu!<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

 <\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 „Od strony Rosyi zwie si\u0119 \u00f3w front: zachodnim; od strony Niemiec \u2013 wschodnim… <\/em>
\nJak\u017ce my go zwa\u0107 mamy? M\u00f3wmy \u015bmia\u0142o nasz front.<\/em>
\nDlatego\u2026 dlatego, \u017ce my, Polacy, zgo\u0142a innemi oczyma patrzymy na olbrzymi\u0105 lini\u0119 bojow\u0105 rosyjsko-niemieck\u0105 i rosyjsko \u2013 austriack\u0105, le\u017c\u0105c\u0105 krwawymi okopami od zatoki Ryskiej do granic Rumunii, innemi oczymi ni\u017c Franzuci i Niemcy, ni\u017c Rosyjanie i Anglicy.<\/em><\/p>\n

Inaczej te\u017c my Polacy ws\u0142uchujemy si\u0119 w pot\u0119\u017cne armaty i mitraliez granie wzd\u0142u\u017c tej linii; inaczej ni\u017c zgo\u0142a wszystkie nacye \u015bwiata.<\/em>
\n Dla ca\u0142ego \u015bwiata ta linia, drgaj\u0105cya wybuchami min i szarpneli, poddaj\u0105ca si\u0119 to w prawo, to w lewo, jakby jaka sztaba \u017celazna, to gi\u0119ta, to odginana przez olbrzym\u00f3w, dla ca\u0142ego \u015bwiata ten rosyjsko- niemiecki, przesz\u0142o 1,000-kilometrowy front, to pasmo \u2013 szachownic strategicznych. <\/em><\/p>\n

Nic wi\u0119cej. Operationsgebiet \u2026i basta” (cdn).
\n<\/em><\/p>\n

Zapomniane nagrobki, kamienie cmentarne, prawie stuletnie drzewa wytyczaj\u0105ce kraw\u0119dzie mogi\u0142 zbiorowych z 1915 roku, czy prawie niewidoczne zapadaj\u0105ce si\u0119 w ziemi\u0119, albo pod ni\u0105 ukryte \u015blady ziemianek, transzei, lazaret\u00f3w w kt\u00f3rych walczyli i gin\u0119li Ludzie r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci \u2013 potraktowane tu zosta\u0142y jako Nauczyciele Historii. <\/strong><\/p>\n

Zak\u0142\u0105dam, \u017ce mo\u017cemy od nich\u00a0 pobra\u0107\u00a0 lekcje najtrudniejsze, czasem niewygodne, uwieraj\u0105ce \u015bwiadomo\u015bci i pami\u0119ci, czasem buduj\u0105ce i krzepi\u0105ce <\/strong><\/p>\n

– te na temat Cz\u0142owiecze\u0144stwa i bestialstwa, na temat\u00a0 naszego bycia i bycia tu, wtedy naszych przodk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Pierwsza Lekcja, na temat Pierwszej Wojny, nie jest prosta.<\/p>\n

T\u0105 wojn\u0119 wci\u0105\u017c trudno zrozumie\u0107: dlatego, \u017ce by\u0142a zupe\u0142nie inna od wszystkich j\u0105 przez tysi\u0105ce lat poprzedzaj\u0105cych \u2013 poniewa\u017c bardzo zaawansowana na owe czasy technologicznie, anga\u017cuj\u0105ca \u017co\u0142nierzy, cywil\u00f3w, zwierz\u0119ta – na masow\u0105 skal\u0119; dlatego, \u017ce wci\u0105\u017c tocz\u0105 si\u0119 spory, kto by\u0142 jej sprawc\u0105, a kto ofiar\u0105; kto by\u0142 jej zwolennikiem a kto przeciwnikiem, kto wyni\u00f3s\u0142 z niej korzy\u015bci a kto straty.<\/p>\n

Nie ma tu i chyba ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie jednoznacznych odpowiedzi, ale materialne pozosta\u0142o\u015bci po tamtej wojnie ucz\u0105 nas pokory wobec jej z\u0142o\u017cono\u015bci, ostro\u017cno\u015bci w ferowaniu s\u0105dami i wymierzaniu kar na nagrobkach tych, kt\u00f3rzy przed stu laty zgin\u0119li.<\/p>\n

 <\/p>\n

***
\nPoprzez pr\u00f3b\u0119 przywr\u00f3cenia pami\u0119ci o krwawych wydarzeniach jakie mia\u0142y miejsce na kr\u00f3tkim odcinku Frontu Wschodniego I Wojny \u015awiatowej w latach 1914- 1915 nad Rawk\u0105, chc\u0119 nada\u0107 nowe, \u017cywe t\u0119tno pytaniom typu:<\/p>\n

Czemu \u201es\u0142u\u017cy\u201d wojna i czy da si\u0119 jej skuteczniej unika\u0107?<\/p>\n

Czym by\u0142a i czym jest polsko\u015b\u0107?<\/p>\n

Co znosi\u0142a nasza ziemia i co z minionych wydarze\u0144 utrwali\u0142o si\u0119 w otaczaj\u0105cym nas na co dzie\u0144 krajobrazie?<\/p>\n

Czy wojna ma narodowo\u015b\u0107?<\/p>\n

Jak zapewni\u0107 trwanie i wieczny spok\u00f3j spoczywaj\u0105cym w naszej ziemi doczesnym szcz\u0105tkom \u017co\u0142nierzy wielu narodowo\u015bci?<\/p>\n

Jak zatroszczy\u0107 si\u0119 o to, by r\u00f3wnie\u017c za 50, czy 100 lat ma\u0142y Bolimowianin, Szyd\u0142owczanin czy weekendowy turysta ze Skierniewic, czy Warszawy m\u00f3g\u0142 z przydro\u017cnej lekcji historii co\u015b wynie\u015b\u0107, by ci \u201ematerialni nauczyciele\u201d wok\u00f3\u0142 nas wci\u0105\u017c mogli by\u0107 dostrze\u017ceni? Ku przestrodze!
\nWci\u0105\u017c trwaj\u0105ce, uparte, materialne \u015blady po u\u017cyciu ci\u0119\u017ckiej artylerii, granat\u00f3w, a nawet broni chemicznej \u2013 mobilizuj\u0105 te\u017c niezmiennie do refleksji nad problemem, z jakim mierzyli si\u0119 tu\u017c po krwawych 1914 i 1915 roku Polacy \u2013 gdy ich ziemia by\u0142a zryta pociskami i lejami po wybuchach min, ich dobytek i uprawy odebrane lub zdewastowane<\/strong>:<\/p>\n

\u201e…to\u0107 \u017ce przecie pi\u0119dzi chyba niema ziemi, gdzieby rydel \u017co\u0142nierski, rozwalaj\u0105cy okopy, <\/em>
\nnie zanurzy\u0142 si\u0119 w zagon ojcowy naszych dziad\u00f3w i pradziad\u00f3w, gdzieby ojcowistych naszych cmentarz\u00f3w z ich prochami nie poruszy\u0142, <\/em>
\ngdzieby jakich\u015b \u201emohortowych\u201d kurchan\u00f3w nie poprzecina\u0142,<\/em>
\ngdzieby, dobywaj\u0105c z z wielkiej g\u0142\u0119bi gar\u015b\u0107 ziemi , nie wyrzuci\u0142 z ni\u0105 na powierzchni\u0119 \u0142an\u00f3w i \u0142\u0105k, na skraj puszcz i na uroczyska stepowe tylu wspomnie\u0144 \u2013 tylu, tylu \u2026. <\/em>
\nBo\u017ce mi\u0142y! <\/em>
\nA to\u017c- \u017ce przecie ta bruzda okopowa jakby jakiego\u015b p\u0142ug olbrzyma, <\/em>
\nodcinaj\u0105ca pot\u0119\u017cn\u0105 po\u0142a\u0107 imperium rosyjskiego, <\/em>
\nto\u0107 – \u017ce przecie jakby wrzyna\u0142a si\u0119 w \u017cywe cia\u0142o..<\/em>
\nach, m\u00f3j Bo\u017ce \u2013 w trupa Polski Zygmunt\u00f3w i Batorych\u201d<\/em><\/p>\n

(fragmenty wyr\u00f3wnane do prawego marginesu za: Jankowski1916:185).
\nAnna (marzec 2014)<\/p>\n

(Coopyright Anna Zalewska)<\/p>\n

\n\t<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PIERWSZA WOJNA \u015aWIATOWA NAD RAWK\u0104 (1914-1915) PRZYDRO\u017bNE LEKCJE HISTORII\u00a0 W STULETNI\u0104 ROCZNIC\u0118 WYBUCHU WIELKIEJ\u00a0 WOJNY. Pierwsza Wojna \u015awiatowa na naszym froncie: walki nad Rawk\u0105 1914-1915. \u201eNie nasza wojna\u201d – tak o Pierwszej Wojnie \u015awiatowej wci\u0105\u017c my\u015bli wielu Polak\u00f3w, m\u0142odszych i starszych, r\u00f3wnie\u017c tych z tytu\u0142ami naukowymi i na stanowiskach. Niewielu wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi u\u015bwiadamia sobie, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"aside","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-127","post","type-post","status-publish","format-aside","hentry","category-uncategorized","post_format-post-format-aside","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=127"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/127\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}