{"id":341,"date":"2014-06-29T21:35:12","date_gmt":"2014-06-29T20:35:12","guid":{"rendered":"http:\/\/archeopressja.wordpress.com\/?page_id=341"},"modified":"2014-06-29T21:35:12","modified_gmt":"2014-06-29T20:35:12","slug":"opis-projektu","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/?page_id=341","title":{"rendered":"OPIS PROJEKTU"},"content":{"rendered":"

ARCHEOLOGIA JAKO ANTIDOTUM NA ZAPOMNIENIE I WANDALIZM.
\nKU PRZYDRO\u017bNYM LEKCJOM HISTORII NA TEMAT PIERWSZEJ WOJNY \u015aWIATOWEJ (1914\u20132014)<\/em><\/strong>[1]<\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u201eSetki je\u015bli nie tysi\u0105ce zrabowanych i zniszczonych pierwszowojennych grob\u00f3w i ziemianek pruskich i rosyjskich w Puszczy Bolimowskiej<\/em>\u201d[2]<\/a>, \u201emarazm bolimowski<\/em>\u201d[3]<\/a>, \u201eJeba\u0107 Niemc\u00f3w<\/em>\u201d[4]<\/a> \u2013 te trzy cytaty stanowi\u0142y fundamentalne uzasadnienie potrzeby realizacji projektu odnosz\u0105cego si\u0119 do statusu i kondycji \u015blad\u00f3w pozosta\u0142ych po walkach z lat 1914\u20131915 nad Rawk\u0105.<\/p>\n

Za zasadniczy cel projektu uzna\u0142am stworzenie zaplecza edukacyjno-popularyzatorskiego w celu upowszechniania odruch\u00f3w troski o materialne pozosta\u0142o\u015bci po przesz\u0142o\u015bci (ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem relikt\u00f3w I wojny \u015bwiatowej). Kolejnym, r\u00f3wnie istotnym celem by\u0142o d\u0105\u017cenie do pog\u0142\u0119biania i upowszechnienia wiedzy o z\u0142o\u017cono\u015bci i wyj\u0105tkowo\u015bci wydarze\u0144 sprzed stu lat, w tym faktu, \u017ce w walcz\u0105cych w trakcie wielkiej wojny (1914\u20131918) armiach a\u017c oko\u0142o 1 400 000 \u017co\u0142nierzy by\u0142o polskiej narodowo\u015bci \u2013 z czego ok. 500 000 zosta\u0142o zabitych. Efektem realizacji tych cel\u00f3w jest przekazanie lokalnej spo\u0142eczno\u015bci oraz innym potencjalnie zainteresowanym odbiorcom przyst\u0119pnej publikacji pt. Bitwa nad Rawk\u0105 i materialne po niej pozosta\u0142o\u015bci <\/em>oraz stworzenie (Zalewska, Kali\u0144ski i Czarnecki 2014) siedmiu tablic informacyjnych, prezentuj\u0105cych tre\u015bci na temat kontekstu pierwotnego wydarze\u0144 sprzed stu lat, kt\u00f3rych \u015blady, pomimo licznych proces\u00f3w wt\u00f3rnych (podepozycyjnych i postdepozycyjnych) przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w. Te materialne \u015blady, wraz z opisami i archiwalnymi ilustracjami sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na cykl siedmiu Przydro\u017cnych lekcji historii<\/em>. S\u0105 to: Bolim\u00f3w \u2013 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tej Anny \u2013 rynek bolimowski (tablica nr 1); cmentarz wojenny w Bolimowskiej Wsi (tablica nr 2); cmentarz wojenny w W\u00f3lce \u0141asieckiej (tablica nr 3); pozosta\u0142o\u015bci niemieckiego zaplecza walk 1914\u20131915 (tablica nr 4); \u015blady wojny pozycyjnej i \u017cycia w okopach rosyjskich i niemieckich (tablica nr 5); pozosta\u0142o\u015bci krater\u00f3w pominowych i wojny podziemnej (tablica nr 6); cmentarz wojenny w Joachimowie Mogi\u0142ach (tablica nr 7). Tablice te zostan\u0105 ustawione w setn\u0105 rocznic\u0119 procesu<\/strong>pierwotnego<\/strong>, w miejscach szczeg\u00f3lnie naznaczonych \u015bladami wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce mi\u0119dzy pa\u017adziernikiem 1914 i lipcem 1915 roku nad Rawk\u0105.<\/p>\n

Motywacj\u0105 do podj\u0119cia tego typu dzia\u0142a\u0144 by\u0142o za\u0142o\u017cenie, \u017ce archeologia ma szans\u0119 (i obowi\u0105zek), by sta\u0107 si\u0119 instytucj\u0105 \u00a0i kulturowej, kt\u00f3ra odzyskuje utracone przedmioty i nieu\u017cywane informacje z przesz\u0142o\u015bci, tworz\u0105c wa\u017cn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 powrotu od kulturowego zapominania do pami\u0119ci kulturowej (Assmann 2008: 98). O ile jednak w przywo\u0142anej tu opinii Aleida Assmann odnosi archeologi\u0119 do odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci (distant past<\/em>), o tyle zamierzenia prezentowanego tu projektu odnosz\u0105 si\u0119 do zagadnie\u0144 nieodleg\u0142ej w czasie przesz\u0142o\u015bci<\/strong>. W mojej opinii nie ujmuje im to jednak ani ich archeologicznego charakteru, ani istotno\u015bci w przestrzeni spo\u0142ecznej. Wr\u0119cz przeciwnie, realizacja przywo\u0142anego tu jako exemplum <\/em>projektu, przez osi\u0105gni\u0119cie zamierzonych cel\u00f3w, mo\u017ce mie\u0107 istotne znaczenie, zar\u00f3wno spo\u0142eczne, jak i poznawcze\/epistemologiczne.<\/p>\n

W skali archeologii polskiej i niemieckiej, kt\u00f3rym towarzyszy marginalizowanie materialnych pozosta\u0142o\u015bci dwudziestowiecznych konflikt\u00f3w, potraktowanie jako istotnego przedmiotu bada\u0144 archeologii materialnych relikt\u00f3w Wielkiej Wojny mo\u017ce si\u0119 przyczyni\u0107 do zdj\u0119cia z nich odium \u201eniewygodnych\u201d, a przez to dotychczas niedostrzeganych, niedocenianych i nieotoczonych trosk\u0105. Rzadko poddaje si\u0119 refleksji m.in. obowi\u0105zuj\u0105ce dawniej i dzi\u015b zasady grobownictwa wojennego na terenie dzisiejszej Polski oraz ich (tak\u017ce materialne) nast\u0119pstwa. W trakcie realizacji wyj\u015bciowych za\u0142o\u017ce\u0144 grobownictwa wojennego (w pierwszych dekadach XX wieku) poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy stron przeciwnych z zasady traktowano tak samo, czyli jak w\u0142asnych i chowano obok siebie (Pa\u0142osz 2012). Nast\u0119pstwa materialne tej bezprecedensowej sytuacji, kt\u00f3ra na tak\u0105 skal\u0119 nie zaistnia\u0142a nigdy wcze\u015bniej ani tym bardziej nigdy p\u00f3\u017aniej, czyli w kolejnych og\u00f3lnoeuropejskich konfliktach, s\u0105 wci\u0105\u017c uchwytne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 luk w wiedzy na temat wydarze\u0144 wojennych odnosi si\u0119 do zdarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce na froncie wschodnim w latach 1914\u20131915. Niewiedza i zapomnienie skutkuj\u0105 wieloma przeoczeniami, niedom\u00f3wieniami, b\u0142\u0119dnymi za\u0142o\u017ceniami i nieetycznymi zachowaniami, z kt\u00f3rymi konfrontowane s\u0105 aktualnie materialne pozosta\u0142o\u015bci po wydarzeniach w znacz\u0105cym stopniu wypartych z przestrzeni publicznej i z pami\u0119ci Polak\u00f3w, Rosjan i Niemc\u00f3w oraz reszty \u015bwiata.<\/p>\n

Archeologia, co przez realizacj\u0119 projektu staram si\u0119 dowie\u015b\u0107, ma ogromny potencja\u0142 czynienia znacz\u0105cymi (poznawczo i spo\u0142ecznie) i przez to potencjalnie bli\u017cszymi<\/strong>(bo zrozumia\u0142ymi) r\u00f3wnie\u017c pozostaj\u0105cych in situ <\/em>\u015blad\u00f3w dzia\u0142a\u0144 zbrojnych i r\u00f3\u017cnego typu (re)prezentacji wydarze\u0144 sprzed stu lat. Sprzyja temu otwarto\u015b\u0107 na inspiracje i wnioski p\u0142yn\u0105ce zar\u00f3wno z opisanej wy\u017cej metodologii community archaeology<\/em>, jak i z archeologii konfliktu (conflict archaeology<\/em>[5]<\/a>). Ich aplikacja, w po\u0142\u0105czeniu z autorsk\u0105 form\u0105 dzia\u0142a\u0144 edukacyjnych i popularyzatorskich (tj. Przydro\u017cnych Lekcji Historii<\/em>), kt\u00f3ra jak mam nadziej\u0119 odpowiada standardom edukacyjnym krzewienia efektywnego modelu aktywnego uczestnictwa w kulturze, mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do korzystnej zmiany w zakresie propagowania postaw opartych na zrozumieniu i szacunku dla materialnych pozosta\u0142o\u015bci przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

O potrzebie takich dzia\u0142a\u0144 przekonuj\u0105 mi\u0119dzy innymi ci\u0105g\u0142e akty wandalizmu wobec poch\u00f3wk\u00f3w i cmentarzy z I wojny na terenie gminy Bolim\u00f3w, traktowanie le\u015bnych krater\u00f3w pominowych jako nielegalnych wysypisk \u015bmieci oraz nasilaj\u0105cy si\u0119 ostatnim czasie proceder tzw. \u201eczarnej archeologii\u201d (czyli rabunkowego, grabie\u017cczego traktowania obiekt\u00f3w z I wojny \u015bwiatowej takich jak transzeje, ziemianki, a nawet poch\u00f3wki \u017co\u0142nierzy). Takie zachowania kontrastuj\u0105 z aktualnym stosunkiem do materialnych \u015blad\u00f3w Wielkiej Wojny na innych odcinkach by\u0142ego frontu, zw\u0142aszcza zachodniego. Otaczaniu ich trosk\u0105, poddawaniu konserwacji czy muzealizacji sprzyja opinia (coraz zreszt\u0105 powszechniejsza w\u015br\u00f3d archeolog\u00f3w brytyjskich, francuskich, belgijskich czy w\u0142oskich), \u017ce \u201e\u017caden inny przedmiot bada\u0144 archeologii nie jest tak poruszaj\u0105co antropologiczny jak Wielka Wojna i inne konflikty XX wieku\u201d (Saunders 2012)[6]<\/a>. Cho\u0107 brzmi to niepokoj\u0105co, warto z powag\u0105 potraktowa\u0107 diagnoz\u0119, \u017ce nasza refleksja nad tym, co z wojen pozosta\u0142o ma potencja\u0142 \u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnoczasowych pokole\u0144 i narod\u00f3w oraz r\u00f3\u017cnych podmiot\u00f3w, mi\u0119dzy innymi naukowc\u00f3w, student\u00f3w, osoby zwiedzaj\u0105ce pola bitewne oraz wszystkich, kt\u00f3rzy pragn\u0105 zrozumie\u0107 straty i wysi\u0142ki ludzkie, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na tworzenie \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy. <\/em>Na zachodzie Europy, s\u0142usznie i szeroko eksponowany jest fakt, \u017ce archeologia konfliktu<\/strong>, w tym archeologia pierwszej wojny \u015bwiatowej<\/strong> ma istotny i znacz\u0105cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Tymczasem na terenie dzisiejszej Polski aktualizowanie relikt\u00f3w i \u201ekrajobraz\u00f3w upami\u0119tnie\u0144\u201d Niemc\u00f3w, Rosjan i Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy tu walczyli, jest problematyczne. Na przyk\u0142ad podejmowane dotychczas w gminie Bolim\u00f3w pr\u00f3by maj\u0105ce na celu uchronienie przed zniszczeniem materialnych relikt\u00f3w Wielkiej Wojny by\u0142y ma\u0142o skuteczne (zob. Zalewska 2013a: 41\u201342). Na obszarze, kt\u00f3ry sto lat temu stanowi\u0142 jedn\u0105 z kluczowych scen teatru pierwszowojennego (ustanawiaj\u0105c mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie w rejonie Rawki i Bzury obszar inicjacji u\u017cycia broni chemicznej) dzi\u015b zapanowa\u0142 \u201emarazm\u201d poznawczy i kulturowy. Analiza przyczyn takiej sytuacji wymaga odr\u0119bnych bada\u0144, a pr\u00f3ba zmierzenia si\u0119 z nimi by\u0142a mo\u017cliwa wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki samozaparciu i finansowemu wsparciu Fundacji Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej, gdy\u017c w\u0142adze lokalne dopiero nabieraj\u0105 przekonania o istotno\u015bci r\u00f3wnie\u017c kulturowego (historycznego) potencja\u0142u krajobrazu, w kt\u00f3rym funkcjonuj\u0105.<\/p>\n

Istotnym potencjalnym nast\u0119pstwem realizacji projektu pt. Archeologia jako antidotum na zapomnienie i wandalizm <\/em>jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekucia tego co dora\u017ane (zw\u0142aszcza jubileuszowego zainteresowania Wielk\u0105 Wojn\u0105) w trwa\u0142e pozytywne zmiany w kwestii \u015bwiadomo\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci historycznej. Mo\u017ce to zwi\u0119kszy\u0107 szanse na (prze)trwanie pozosta\u0142ych do naszych czas\u00f3w relikt\u00f3w. Jednocze\u015bnie zak\u0142adam, \u017ce realizacja z czynnym udzia\u0142em archeologii autorskiego programu Przydro\u017cne lekcje historii<\/em> (na aktualnym etapie \u2013 w odniesieniu do pierwszej wojny \u015bwiatowej i jej nast\u0119pstw) mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do uczynienia przesz\u0142o\u015bci bli\u017csz\u0105, istotniejsz\u0105, pouczaj\u0105c\u0105, a przysz\u0142o\u015bci bardziej refleksyjn\u0105 i zainteresowan\u0105 fenomenem trwania ludzi (w tym pami\u0119ci o tych, kt\u00f3rzy odeszli) obok rzeczy, przez rzeczy i dzi\u0119ki rzeczom.<\/p>\n

Na aktualnym etapie mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce w ramach projektu Archeologia jako antidotum na zapomnienie i wandalizm <\/em>podj\u0119te zosta\u0142y wszelkie mo\u017cliwe dzia\u0142ania, kt\u00f3re przyczyni\u0142y si\u0119 b\u0105d\u017a przyczynia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 do:<\/p>\n

\u2212\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 pog\u0142\u0119bienie wiedzy na temat statusu i potencja\u0142u materialnych pozosta\u0142o\u015bci po Wielkiej Wojnie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci lokalnej (st\u0105d pomys\u0142 realizacja wyk\u0142ad\u00f3w otwartych np. Pierwsza wojna \u015bwiatowa nad Rawk\u0105 i Bzur\u0105. TO by\u0142o w\u0142a\u015bnie TU!<\/em>, prelekcji na przyk\u0142ad Archeologa pierwszej wojny \u015bwiatowej<\/em> oraz moderowanych dyskusji na przyk\u0142ad(Nie)pami\u0119\u0107 ludzka versus pami\u0119\u0107 materii<\/em>) (szczeg\u00f3\u0142y vide<\/em> http:\/\/archeopressja.wordpress.com\/przydrozne-lekcje-historii).<\/p>\n

\u2212\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 opracowanie w paradygmacie \u201earcheologii wsp\u00f3lnotowej\u201d prototypowych rozwi\u0105za\u0144, modeli pomocy dydaktycznych por\u0119cznych w przywracaniu pami\u0119ci o wydarzeniach sprzed stu lat, wprost odnosz\u0105cych si\u0119 do materialnych no\u015bnik\u00f3w wiedzy znacze\u0144 i pami\u0119ci o Wielkiej Wojnie;<\/p>\n

\u2212\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 rozpoznanie nastawienia do i stanu wiedzy na temat materialnych pozosta\u0142o\u015bci po konflikcie sprzed stu lat w\u015br\u00f3d lokalnej ludno\u015bci oraz wdro\u017cenie dostosowanych do tego praktyk uspo\u0142eczniania pobudzaj\u0105cych motywacj\u0119 i wol\u0119 troski o te pozosta\u0142o\u015bci (st\u0105d m.in. pr\u00f3ba wsp\u00f3lnotowych dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu delimitacj\u0119 i zabezpieczenie najbardziej nara\u017conych na zniszczenie obiekt\u00f3w, w tym skierowane do lokalnej m\u0142odzie\u017cy warsztaty pt. Troska o cmentarz w Bolimowskiej Wsi \u2013 upami\u0119tnianie poprzez dotykanie, dokumentowanie i refleksj\u0119.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/a>Projekt pod tym tytu\u0142em (nr 00560\/2013\/TM) realizowany jest aktualnie pod patronatem Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, dzi\u0119ki dofinansowaniu Fundacji Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej. Pomys\u0142odawczyni\u0105 i kierownikiem projektu jest autorka niniejszego artyku\u0142u.<\/p>\n

[2]<\/a> Opinia fascynata historii I wojny \u015bwiatowej, poruszonego niszczycielskimi rezultatami nasilaj\u0105cych si\u0119 w spos\u00f3b radykalny w ostatnim czasie grabie\u017cczych dzia\u0142a\u0144 poszukiwaczy militari\u00f3w w Puszczy Bolimowskiej, a zw\u0142aszcza na obszarze atak\u00f3w gazowych 1914\u20131915.<\/p>\n

[3]<\/a> Okre\u015blenie zawarte na stronie \u201eStowarzyszenia Inicjatywa Ziemi Bolimowskiej\u201d charakteryzuj\u0105ce spo\u0142eczno-polityczne t\u0142o zalegania materialnych relikt\u00f3w I wojny \u015bwiatowej i (nie)pami\u0119ci znaczenia wydarze\u0144 sprzed 100 lat, za: www.bolimow.com.pl\/news.html (dost\u0119p 1 VIII 2013).<\/p>\n

[4]<\/a> Napis na jednym z epitafi\u00f3w na relatywnie dobrze utrzymanym (abstrahuj\u0105c od stopnia zniszczenia niepoddawanych konserwacji piaskowych p\u0142yt nagrobnych) cmentarzu w Bolimowskiej Wsi, gdzie pochowani s\u0105 obok siebie \u017co\u0142nierze niemieccy, rosyjscy i ci, o polsko brzmi\u0105cych nazwiskach, polegli w latach 1914\u20131915.<\/p>\n

[5]<\/a> Od dekady mo\u017cna zaobserwowa\u0107 co najmniej dwutorowy rozw\u00f3j subdyscypliny archeologii okre\u015blanej mianem conflict archaeology<\/em>, por. Scott 2011; Saunders 2004.<\/p>\n

[6]<\/a> Co szczeg\u00f3lnie ciekawe, autor tej opinii Nicholas J. Saunders (2007, 2012), zajmuj\u0105cy si\u0119 zw\u0142aszcza archeologi\u0105 pierwszej wojny \u015bwiatowej podkre\u015bla te\u017c, \u017ce za archeologi\u0119 warto uzna\u0107 r\u00f3wnie\u017c odk\u0142adaj\u0105ce \u00a0si\u0119 dzi\u015b tj. na naszych oczach warstwy \u2013 nie tylko w postaci fizycznych pozosta\u0142o\u015bci zniszcze\u0144, lecz r\u00f3wnie\u017c w formie nowych i odnawianych pomnik\u00f3w oraz krajobraz\u00f3w upami\u0119tnienia, nowych muzeologicznych nawi\u0105za\u0144 do konfliktu, medialnej polityki prezentacji wojny, koncepcji na temat dziedzictwa wojennego oraz rozwijaj\u0105cego si\u0119 przemys\u0142u turystyki zwi\u0105zanej z miejscami konflikt\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

Anna Zalewska<\/p>\n

(fragment szerszego opracowania)<\/p>\n

\n\t<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ARCHEOLOGIA JAKO ANTIDOTUM NA ZAPOMNIENIE I WANDALIZM. KU PRZYDRO\u017bNYM LEKCJOM HISTORII NA TEMAT PIERWSZEJ WOJNY \u015aWIATOWEJ (1914\u20132014)[1]\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u201eSetki je\u015bli nie tysi\u0105ce zrabowanych i zniszczonych pierwszowojennych grob\u00f3w i ziemianek pruskich i rosyjskich w Puszczy Bolimowskiej\u201d[2], \u201emarazm bolimowski\u201d[3], \u201eJeba\u0107 Niemc\u00f3w\u201d[4] \u2013 te trzy cytaty stanowi\u0142y fundamentalne uzasadnienie potrzeby realizacji projektu odnosz\u0105cego si\u0119 do statusu i […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-341","page","type-page","status-publish","hentry","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=341"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/341\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.archeopressja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}