<\/p>\n
O NAS:<\/p>\n
<\/p>\n
ANNA ZALEWSKA <\/strong>(PREZES FUNDACJI PRZYDRO\u017bNE LEKCJE HISTORII)<\/p>\n Z\u00a0wykszta\u0142cenia jestem archeologiem i historykiem, o sk\u0142onno\u015bciach ko-konstrukcyjnych. Z zami\u0142owania jestem obserwatorem rzeczy dora\u017anych i jednostkowych.\u00a0Wierz\u0119, \u017ce to w nich kryje si\u0119 szansa na \u2018dotkni\u0119cie\u2019 tego, co istotne.\u00a0 Podziwiam tych, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105 nieschematycznie i szanuj\u0105 tych i to, co wymyka si\u0119 prostym diagnozom i kategoryzacjom, co wymaga wysi\u0142ku\u00a0 \u2013 by zosta\u0142o w pe\u0142ni (na miar\u0119 aktualno\u015bci) docenione.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n JACEK CZARNECKI\u00a0<\/strong>(CZ\u0141ONEK ZARZ\u0104DU\u00a0FUNDACJI PRZYDRO\u017bNE LEKCJE HISTORII)<\/p>\n Z wykszta\u0142cenia jestem polemologiem (od greckiego polemos -wojna) specjalizuj\u0105cym si\u0119 w konfliktach ma\u0142ej i \u015bredniej intensywno\u015bci a g\u0142\u00f3wnie w konfliktach niesymetrycznych – dzia\u0142aniach partyzanckich i terroryzmie. \u00a0Zawodowo pracuj\u0119 jako dziennikarz (15 lat by\u0142em korespondentem wojennym relacjonuj\u0105cym konflikty w Europie Afryce na Bliskim Wschodzie i w Azji). Z zami\u0142owania od 40 lat zajmuj\u0119 si\u0119 sprawami wojskowo\u015bci i historii konflikt\u00f3w zbrojnych( raczej tych nowo\u017cytnych). Lubi\u0119 my\u015ble\u0107, \u017ce jestem obserwatorem rzeczy ulotnych i dziwnych.<\/strong><\/p>\n ArcheoPRESSja z mojego punktu widzenia to witryna, kt\u00f3ra pozwoli zobaczy\u0107 innym w\u0142a\u015bnie to, co \u00a0ulotne i dziwne, pomo\u017ce dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b o zapomnianych bitwach, o zanikaj\u0105cych, zapad\u0142ych pod ziemi\u0119, lub ca\u0142kiem dobrze widocznych, ale zawsze fragmentarycznych \/ nie w pe\u0142ni czytelnych \u015bwiadectwach historii – naszej historii.<\/p>\n Chcia\u0142bym,<\/p>\n \u017ceby ArcheoPRESSja by\u0142a miejscem spotka\u0144 ludzi, kt\u00f3rzy tak jak MY chc\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 wiedz\u0105 o rzeczach, czy miejscach ulotnych i dziwnych;\u00a0by \u00a0by\u0142a \u00a0swego rodzaju „portalem pami\u0119ci<\/strong>” i „wirtualn\u0105 gazet\u0105 o przesz\u0142o\u015bci i naszym do niej stosunku<\/strong>„.<\/p>\n Dzi\u015b nie wiemy jeszcze, jakie \u015brodki komunikacji b\u0119d\u0105 u\u017cywane za 20, 50 czy 100 lat. Mo\u017cemy jednak zak\u0142ada\u0107, \u017ce tak jak nasi przodkowie spisywali dzieje w ksi\u0119gach z my\u015bl\u0105 o potomnych, tak MY powinni\u015bmy pozostawi\u0107 po sobie\u00a0przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 tych informacji, kt\u00f3re dzi\u015b \u00a0wydaj\u0105 nam si\u0119 istotne, kt\u00f3re publikujemy \u00a0m.in za pomoc\u0105 Internetu. B\u0119d\u0105 one dla naszych wnuk\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o naszej historii, o jej pozosta\u0142o\u015bciach oraz o naszym stosunku do nich. Archeopressja mo\u017ce by\u0107 swego\u00a0\u00a0rodzaju wirtualnym „powrotem do przesz\u0142o\u015bci” i zapisem „ku przysz\u0142o\u015bci”.<\/p>\n <\/p>\n ANNA ZALEWSKA:<\/p>\n Najuczciwiej by\u0142oby napisa\u0107, \u017ce\u00a0jestem archeologiem niekopi\u0105cym, lub \u015bci\u015blej kopi\u0105cym niecz\u0119sto\u00a0(co czyni mnie \u201enie archeologiem\u201d w odbiorze niekt\u00f3rych archeolog\u00f3w). Decyzj\u0119 o takiej postawie wobec archeologii podj\u0119\u0142am ponad dekad\u0119 temu do\u015b\u0107 raptownie, na widok \u2018brania na sztych\u2019 (tj. wykopywania z pogwa\u0142ceniem wszelkich zasad metodycznych i bez \u017cadnych skrupu\u0142\u00f3w) poch\u00f3wku cia\u0142opalnego, na jednym z wielkich przedinwestycyjnych wykopalisk. Od tego czasu nie chcia\u0142am by\u0107 uczestnikiem\u00a0 sytuacji, w kt\u00f3rych archeolodzy tylko udaj\u0105, \u017ce ich dzia\u0142ania s\u0105 trafne, zasadne i moralne.\u00a0Szcz\u0119\u015bliwie s\u0105 to sytuacje cho\u0107 powszechne \u2013 nie notoryczne.<\/p>\n Cho\u0107 dostrzegam warto\u015bciowe, etyczne i w pe\u0142ni adekwatne (pod wzgl\u0119dem moralnym poznawczym i spo\u0142ecznym) dzia\u0142ania archeolog\u00f3w \u2013 to \u00a0niezmiennie uwa\u017cam, \u017ce kopanie to \u201epatologia archeologii\u201d.<\/p>\n Nie jest to postawa\u00a0popularna, ale nie jest te\u017c odosobniona.\u00a0Skutkuje ona za\u0142o\u017ceniem, \u017ce\u00a0powinni\u015bmy pozostawi\u0107 w ziemi, to co w niej spoczywa \u2013 tak d\u0142ugo jak to jest mo\u017cliwe. W zamian, powinni\u015bmy si\u0119 zaj\u0105\u0107 bardziej wnikliwie i z wi\u0119ksz\u0105 trosk\u0105 i atencj\u0105 tym, co ju\u017c zosta\u0142o z ziemi wydobyte.<\/p>\n Ta znojna powinno\u015b\u0107 pochylania si\u0119 z szacunkiem i oddaniem, nad ju\u017c wydobytymi materialnymi \u015bwiadectwami czas\u00f3w minionych, postrzegana jest jednak jako \u00a0mniej ekscytuj\u0105ca (i mniej satysfakcjonuj\u0105ca, np. niewystarczaj\u0105co\u00a0 profitogenna), ni\u017c eksploracja archeologiczna.<\/p>\n Nie dziwi mnie ekscytacja pracami terenowymi, kopanie jest bowiem jak na\u0142\u00f3g. To co porusza to dotykanie szczelin czasu, odgadywanie tego, co pod i co nad, moc \u2018sprawcza\u2019 jak\u0105 przypisujemy sobie ustanawiaj\u0105c obrazy rzeczywisto\u015bci minionej, g\u0142os decyzyjny w kwestii ustalanie relacji zalegania i ich znacze\u0144. To r\u00f3wnie\u017c \u00a0osobliwe pi\u0119kno materialnych fragment\u00f3w przesz\u0142o\u015bci,\u00a0 a tak\u017ce zapach wilgotnego czarnoziemu lub suchego lessu w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu i ich sugestywna namacalno\u015b\u0107 pod palcami, poczucie satysfakcji, gdy dzi\u0119ki kilku precyzyjnym ruchom, rodzi si\u0119 widok i kontakt z tym, co staje si\u0119 w tej ulotnej chwili tak bliskie, niesamowite i cho\u0107\u00a0 tak odmienne – to \u00a0pozornie dost\u0119pne.<\/p>\n Trudno si\u0119 oprze\u0107 pokusie eksploracji, a zrozumie to tylko ten, kto z premedytacj\u0105 i w \u2018ci\u0105gu\u2019 poszukiwania, odda si\u0119 temu pragnieniu i spe\u0142ni si\u0119 w nim.<\/p>\n Sk\u0142onno\u015b\u0107 do czerpania satysfakcji z sytuacji, w kt\u00f3rych w mozolnym procesie do\u015bwiadczania przekazu materii, przebarwie\u0144, obiekt\u00f3w, krucho\u015bci i informatywno\u015bci rzeczy \u2013 jest mi bliska. Rado\u015b\u0107 z dostrzegania sensu, w tym co ulotne i jedyne w swoim rodzaju \u2013 jest mi znana.\u00a0 Nadzieja na satysfakcj\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 z samodzielnej lub wsp\u00f3lnej z wsp\u00f3\u0142badaczami precyzyjnej dokumentacji i na szans\u0119 odkrywczej interpretacji, a potem sugestywnej re-prezentacji \u2013 jest\u00a0 mi bliska i droga.<\/p>\n Opieram si\u0119 \u2018kopaniu\u2019. Cho\u0107 nie zawsze skutecznie.<\/p>\n \u2018Kopi\u0119\u2019 (u\u017cywam metod archeologicznych, uprawiam archeologi\u0119 terenow\u0105 etc.)\u00a0 w sytuacjach, kt\u00f3re postrzegam jako sytuacje \u2018wy\u017cszej konieczno\u015bci dziejowej\u2019\u00a0. Czyni\u0119 tak:<\/p>\n gdy zak\u0142adam, \u017ce mo\u017ce to si\u0119 odby\u0107 po najmniejszej linii oporu (materii), z pomini\u0119ciem istotnych element\u00f3w eksploracji, \u017ce bez ingerencji archeologa – zniszczone zostanie to, co wa\u017cne lub potencjalnie informatywne\u00a0i wnosz\u0105ce co\u015b istotnego (do naszej kondycji ludzkiej). Nie jestem jednak zwolenniczk\u0105 archeologii kompulsywnej, dostosowywanej do warunk\u00f3w dora\u017anych, determinuj\u0105cych o jak najszybszym, jak najta\u0144szym wybraniu z ziemi tego, co uznane zostaje za \u2018przeszkod\u0119\u2019.<\/p>\n Rozumiem jednak i popieram niekt\u00f3re dzia\u0142ania archeologii interwencyjnej \/ \u201eratowniczej\u201d, np. w odniesieniu do ratowania tego, co popa\u015b\u0107 mo\u017ce m.in. w odm\u0119t \u201eczarnej archeologii\u201d czy w spong materialnej struktury inwestycji budowlanej, \u00a0cmentarnego chodnika czy \u0142awki.<\/p>\n Szukam sposob\u00f3w na czynne zaanga\u017cowanie si\u0119 w badania terenowe, r\u00f3wnie\u017c w\u00f3wczas, gdy dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce to co jest z r\u00f3\u017cnych\u00a0wzgl\u0119d\u00f3w\u00a0(cz\u0119sto szlachetnych i wznios\u0142ych, cz\u0119sto pod\u0142ych i nieetycznych) wydobywane z ziemi, zyska\u0107 mo\u017ce (i poznawczo i spo\u0142ecznie) na tym, \u017ce b\u0119dzie z niej podejmowane\u00a0 z u\u017cyciem optymalnych (w danych warunkach) metod archeologicznych.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, gdy temu co spoczywa (b\u0105d\u017a zalega) w ziemi,\u00a0 grozi brutalne, kr\u00f3tkowzroczne, cz\u0119sto koniunkturalne (zawsze zatracaj\u0105ce wiele informacji) wyrwanie z \u0142o\u017cyska ziemi \u2013 opowiadam si\u0119 za tym, by materialne \u015blady \u2013 je\u015bli ju\u017c musz\u0105 by\u0107 podejmowane \u2013 \u00a0by\u0142y otaczane refleksj\u0105 i trosk\u0105\u00a0w spos\u00f3b mo\u017cliwie\u00a0warto\u015bciowy. W\u00f3wczas opowiadam si\u0119 za formu\u0142\u0105 archeologii interwencyjnej i maksymalnie uspo\u0142ecznionej, kt\u00f3rej azymut wyznacza spo\u0142eczna zasadno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n Do takich obszar\u00f3w, zaliczam prace ekshumacyjne \u2013 kt\u00f3re mog\u0105 nie\u015b\u0107\u00a0 jednym \u201eukojenie\u201d innym, b\u00f3l i rozterk\u0119, kt\u00f3re dla jednych b\u0119d\u0105 \u201earcheo-terapi\u0105\u201d, dla innych \u201enekrofili\u0105\u201d.\u00a0 To bardzo trudne zagadnienie.\u00a0Mam w tyle g\u0142owy opini\u0119 jednego z moich Mistrz\u00f3w intelektualnych, \u017ce zmar\u0142ym nale\u017cy si\u0119 spok\u00f3j. Sama te\u017c czuj\u0119, \u017ce cz\u0119sto szcz\u0105tki i Ich rzeczy (po)radz\u0105 sobie bez nas, lepiej ni\u017c z nami.<\/p>\n Decyzja o wydobywaniu na \u015bwiat\u0142o dzienne tego, co\u00a0 znalaz\u0142o swoje miejsce w bezpiecznym \u0142onie ziemi (je\u015bli to \u0142ono jest bezpieczne!) jest to\u017csama z wzi\u0119ciem odpowiedzialno\u015bci za to, co zostaje wydobyte.<\/p>\n Je\u015bli ta odpowiedzialno\u015b\u0107 jest konstruktywna, je\u015bli szcz\u0105tkom zapewni si\u0119 godno\u015b\u0107, a tym, kt\u00f3rzy postrzegaj\u0105 je jako istotne\/ sprawcze zale\u017cy na ich przemieszczeniu np. w kontekst godnego poch\u00f3wku, przywr\u00f3cenia to\u017csamo\u015bci \u2013 to w moim odczuciu, uzasadnia to nasz\u0105 ingerencj\u0119 w archiwum ziemi. Ale wymaga to zawsze zar\u00f3wno my\u015blenia retrospektywnego jak i prospektywnego.<\/p>\n ***<\/p>\n Poprzez przekaz archeopressji chcia\u0142abym odnie\u015b\u0107 si\u0119 do tego aspektu siebie, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0107 mog\u0119 np. nast\u0119puj\u0105cymi s\u0142owami:<\/p>\n Jestem humanistk\u0105, archeologiem i historykiem, uczestniczk\u0105 kilku \u2018wsp\u00f3lnot pami\u0119ci\u2019, sprawc\u0105 i pok\u0142osiem licznych (bardziej lub mniej zamierzonych i u\u015bwiadomionych) interakcji z rzeczami, w tym z materialnymi pozosta\u0142o\u015bciami przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n S\u0105dz\u0119, \u017ce jako archeolog\u00a0powinnam troszczy\u0107 si\u0119 o ludzi i o rzeczy, zar\u00f3wno tych s\u0142yszalnych (marginalizowani nie zawsze id\u0105 w parze z tymi najlepiej s\u0142yszalnymi) jak i \u00a0o niemych \u015bwiadk\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, o uk\u0142ady warstw-informacji, kt\u00f3rym, po naszych w nie interwencjach \u2013 nie da si\u0119 ju\u017c przywr\u00f3ci\u0107 ich pierwotnej mocy.\u00a0Owszem, bywa, \u017ce ta moc \u201ewt\u00f3rna\u201d (nadawana z naszym udzia\u0142em) wydaje nam si\u0119 (aktualnie) bardziej sprawcza.<\/p>\n Mam k\u0142opot z tym, \u017ce cz\u0119sto bezrefleksyjnie, jako archeolodzy ro\u015bcimy sobie prawo do decydowania o tym, co dla rzeczy lepsze, co dla spo\u0142ecze\u0144stwa, wsp\u00f3lnot pami\u0119ci, jednostek istotniejsze. Bywa, \u017ce kieruj\u0105 nami racje, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119\u00a0zasadne. Jednak nie zawsze.<\/p>\n Czasem, \u00a0 rzeczy narzucaj\u0105 nam swoje racje, sk\u0142aniaj\u0105c nas, mobilizuj\u0105c do takich, a nie innych dzia\u0142a\u0144, zada\u0144, zachowa\u0144.\u00a0 Stajemy w trakcie bada\u0144 terenowych w konfrontacji z tym, co od nas nie do ko\u0144ca zale\u017cne. R\u00f3wnie\u017c jednak w\u00f3wczas odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na nas \u2013 \u017cywych.<\/p>\n Archeologia to ryzykowne zaj\u0119cie.<\/p>\n To zaj\u0119cie odpowiedzialne, brzemienne w skutki, daj\u0105ce szans\u0119 na dowiedzenie si\u0119 kim jeste\u015bmy i dlaczego jeste\u015bmy jacy jeste\u015bmy. Nie zawsze jest to wiedza pi\u0119kna i buduj\u0105ca.<\/p>\n Mimo to postrzegam j\u0105 (cho\u0107 mog\u0119 si\u0119 w tym myli\u0107) jako po\u017cyteczn\u0105.<\/p>\n